Bán tổ giống hay bán mật: hai nguồn thu rất khác nhau

Nghề nuôi ong có hai nguồn thu chính: bán sản phẩm (mật và các thứ kèm theo) và bán tổ giống. Nghe thì giống nhau, nhưng đòi hai kiểu làm khác hẳn — và tỷ trọng giữa chúng thay đổi rất nhiều theo loài mình nuôi.

Với ong mật: mật là chính

Một đàn ong mật cho sản lượng đủ lớn để bán đều trong mùa hoa. Đó là nguồn thu chính, và cả cách tổ chức công việc đều xoay quanh nó — canh mùa hoa, có khi di chuyển đàn theo vùng hoa, quay mật nhiều đợt.

Bán đàn giống có nhưng là phần phụ, chủ yếu giữa những người trong nghề với nhau.

Đặc điểm của hướng này: thu nhập theo mùa vụ, dồn vào vài tháng, và phụ thuộc mạnh vào giá mật năm đó cùng việc mùa hoa có thuận không.

Với ong dú: tổ giống thường là chính

Đây là chỗ nhiều người mới hiểu ngược. Sản lượng mật ong dú rất ít so với ong mật — cùng một khoảng thời gian, chênh lệch là nhiều lần chứ không phải vài phần trăm.

Nhưng mật ong dú bán được giá cao hơn nhiều trên mỗi đơn vị. Dù vậy, với phần lớn người nuôi quy mô vườn nhà, tiền từ mật vẫn không phải phần lớn nhất.

Phần lớn nhất đến từ tổ giống. Lý do: nghề đang mở rộng, nhiều người muốn bắt đầu, và nguồn tổ thì phụ thuộc việc tách đàn chứ không sản xuất ra được theo ý muốn. Cầu vượt cung ở nhiều vùng.

Kèm theo đó còn keo ong — thứ ong dú làm nhiều hơn hẳn ong mật, và đang có người mua.

Hai hướng đòi hai kiểu người

Hướng bán mật cần người chịu được việc theo mùa: canh đúng lúc, thu đúng thời điểm, và có chỗ bán ổn định. Làm tốt thì mỗi mùa có một khoản gọn.

Hướng bán tổ giống cần thứ khác hẳn: kiên nhẫn qua nhiều năm. Đàn phải mạnh mới tách được, tách ép thì hỏng cả mẹ lẫn con. Người mới hay sốt ruột tách sớm và đó là cái sai đắt nhất trong nghề này.

Nó cũng cần một thứ nữa: uy tín trong vùng. Người mua tổ giống hỏi nhau trước khi mua, nên bán một tổ non cho một người là mất cả nhóm khách phía sau.

Cái làm hỏng cả hai hướng

Là tính thiếu giá thành, và đây là chỗ người mới hay vấp.

Họ cộng tiền gỗ với tiền tổ giống ban đầu, ra một con số nhỏ, rồi tưởng mình lãi nhiều. Ba khoản lớn nhất thì không có hoá đơn nên bị bỏ quên:

Thời gian tới khi có cái bán được đầu tiên. Không phải vài tháng.

Những đàn đã mất trên đường đi. Ai nuôi cũng mất, nhất là năm đầu.

Công của chính mình. Khoản này bị bỏ quên nhiều nhất, và nó làm cả phép tính sai lệch.

Tính thiếu thì đặt giá thấp, mà giá thấp thì vừa làm không công vừa kéo mặt bằng của cả vùng xuống.

Hướng đi thực tế cho người mới

Phần lớn người nuôi ong dú thành công đi theo thứ tự này, không phải ngược lại:

Năm đầu: không bán gì. Học cách đàn sống, biết nó ra vào thế nào theo mùa. Đây là năm học nghề, không phải năm kiếm tiền.

Khi đàn đủ mạnh: tách, nhưng giữ lại. Nhân số thùng lên trước đã. Bán tổ đầu tiên tách được là cắt mất đà nhân đàn.

Khi số thùng đủ: bắt đầu bán tổ, thu ít mật. Lúc này mới có cái để bán đều mà không phải rút ruột đàn.

Ai muốn sống được bằng nghề ngay năm đầu thì đây không phải hướng hợp — với ong mật thì có thể nhanh hơn, còn ong dú thì thời gian là phần của giá thành.