Có tổ ong trong vườn nhà: nhận ra loài nào và nên làm gì

Thấy ong ra vào một cái hốc trong tường, trong gốc cây mục, hay dưới mái hiên — phản ứng đầu tiên của phần lớn người là lo, và nghĩ tới chuyện phá đi.

Nhưng loài nào làm tổ ở đó quyết định hoàn toàn việc nên làm gì tiếp, và ba nhóm dẫn tới ba cách xử lý khác hẳn nhau.

Nhận ra bằng chính cái tổ, không cần nhìn con

Đây là cách nhanh và an toàn nhất, vì không phải lại gần.

Tổ trong hốc kín, cửa là một lỗ nhỏ có ống sáp nâu sẫm nhô ra — gần như chắc chắn là ong dú. Ống sáp đó là dấu hiệu đặc trưng, và không loài nào khác làm.

Tổ hở, một bánh sáp treo lộ thiên dưới cành cây hay gờ đá — ong mật hoang. Bánh nhỏ bằng bàn tay tới cỡ cái đĩa thì thường là ong ruồi; bánh lớn treo trên cành cao thì là ong khoái.

Tổ hình cầu hoặc hình nón bằng vật liệu giống giấy xám — không phải ong mật mà là ong vò vẽ. Nhóm này nguy hiểm thật sự.

Nhìn con thì khó hơn với người không quen, nhưng có một dấu hiệu dễ: ong dú rất nhỏ, sẫm gần như đen, bay chậm, và không phản ứng khi có người lại gần. Đưa tay lại gần hoa mà nó vẫn bò tiếp thì đó là ong dú.

Nếu là ong dú: để yên

Đây là trường hợp phổ biến nhất trong vườn nhà và cũng là trường hợp dễ nhất.

Đàn ong dú trong hốc tường không đốt được — ngòi của nhóm ong này đã thoái hoá, không còn chức năng. Nó không phá kết cấu, không gây mùi, không cắn gỗ.

Và nó còn có ích: đàn thụ phấn cho cây quanh nhà, mà vì ong dú bay gần nên gần như toàn bộ công sức đổ vào đúng khu vườn đó.

Nên với phần lớn trường hợp thì việc nên làm là không làm gì. Nhìn nó mỗi sáng cũng là một cách nuôi.

Nếu muốn có một đàn trong thùng để tiện chăm thì cách nhẹ nhất là đặt một thùng mồi ngay gần đó, bôi chút sáp cũ bên trong, rồi chờ đàn đó chia. Đàn con vào thùng và dựng nhà từ đầu — được một đàn mà không phá gì.

Chuyển thẳng tổ trong tường vào thùng thì làm được nhưng là việc nặng: cấu trúc gắn vào vách hốc bằng keo, đục ra là vỡ bọng mật và vỡ vùng ấu trùng. Nên đi theo người biết nghề vài lần trước khi tự làm.

Nếu là ong mật hoang: cân nhắc theo vị trí

Ong mật đốt được, nên ở đây vị trí quyết định.

Xa lối đi, xa chỗ sinh hoạt — để yên cũng được, và đàn cũng thụ phấn cho vườn.

Gần lối đi, gần chỗ trẻ con chơi, trong tường nhà ở — nên xử lý, nhưng không tự làm. Gọi người nuôi ong trong vùng: nhiều người sẵn sàng tới bắt đàn về nuôi, và như vậy thì vừa giải quyết được vừa không phải diệt.

Tổ ong mật trong tường nhà còn một vấn đề riêng: nếu để lâu rồi đàn bỏ đi hoặc chết, phần sáp và mật còn lại trong tường sẽ chảy ra, gây ẩm và thu hút kiến, gián. Đây là lý do thực tế để xử lý sớm thay vì để đó.

Nếu là ong khoái hoặc ong vò vẽ: tránh xa, gọi người

Hai nhóm này nguy hiểm thật sự và không tự xử lý.

Ong khoái làm một bánh tổ lớn treo lộ thiên trên cành cao hoặc gờ đá. Khi tổ bị động, cả đàn bay ra và truy đuổi rất xa. Đây là loài gây ra phần lớn các vụ tai nạn do ong ở nước ta.

Ong vò vẽ và ong đất làm tổ hình cầu bằng vật liệu giống giấy xám, hoặc tổ dưới đất. Đốt nguy hiểm, có thể gây sốc phản vệ.

Với cả hai: tránh xa, không tự hun khói, không xịt. Phần lớn tai nạn xảy ra đúng lúc người ta đang tự làm theo cách nghe truyền miệng. Gọi người có nghề hoặc lực lượng chức năng tại địa phương.

Những việc không nên làm với bất kỳ loài nào

Xịt thuốc diệt côn trùng. Với ong dú thì hoàn toàn không cần; với các loài khác thì thường không diệt hết mà chỉ làm đàn hung hơn, và người xịt là người đứng gần nhất.

Hun khói tự làm. Đây là cách gây ra nhiều tai nạn nhất, và với tổ trong tường nhà thì còn thêm rủi ro cháy.

Bịt kín cửa tổ lại. Nghe như giải pháp gọn, nhưng đàn sẽ tìm đường khác — và với tổ trong tường thì đường khác đó có thể là vào trong nhà.

Đập phá tổ. Không cần nói thêm.

Một chuyện về quyền

Tổ trong cây sống, trong tường nhà người khác, hay trong khu vực có quản lý thì còn liên quan tới chuyện đó là của ai.

Với tổ ong dú trong vườn nhà mình thì không có gì phải bàn. Nhưng nếu định bắt tổ ở nơi khác về nuôi thì nên hỏi chủ đất trước — và với khu vực rừng có quản lý thì còn có quy định riêng, nên hỏi cơ quan chức năng tại địa phương.