Đưa đàn đi theo mùa hoa: nghề mà ong dú không làm được

Có một nhánh của nghề ong mật mà người ngoài ít biết: đưa cả trại ong đi theo mùa hoa. Hết vụ ở vùng này thì chở đàn sang vùng khác đang có hoa.

Hiểu vì sao nó tồn tại thì hiểu luôn giới hạn lớn nhất của nghề nuôi ong dú — và vì sao hai nghề đi hai hướng khác hẳn nhau.

Vì sao phải đi

Một đàn ong mật là hàng vạn con, tiêu thụ mỗi ngày một lượng lớn. Mùa hoa ở một vùng thì có hạn — rộ lên một quãng rồi hết.

Ở yên một chỗ nghĩa là chỉ thu được trong quãng đó, rồi cả năm còn lại vừa không thu được gì vừa phải nuôi đàn qua mùa giáp hạt.

Đi theo hoa thì nối được nhiều mùa hoa lại với nhau: vùng này hết thì vùng kia bắt đầu. Sản lượng cả năm khác hẳn.

Đó là lý do kinh tế, và nó đủ mạnh để người ta chấp nhận cả một lối sống di chuyển liên tục.

Cái phải trả

Đàn bị hành mỗi chuyến. Bốc dỡ, đường xóc, thay đổi môi trường. Đàn nào yếu thì chuyến đi là cú đẩy cuối.

Phải có người đi cùng. Đây không phải nghề làm thêm lúc rảnh — nó chiếm trọn thời gian và đòi có mặt tại chỗ.

Phải xin phép và thoả thuận với chủ đất ở nơi đặt trại, và phải biết trước vùng đó có phun thuốc không.

Rủi ro dồn cục. Cả trại ở cùng một chỗ, gặp một đợt phun thuốc diện rộng hoặc một trận bão là mất chung.

Vì sao ong dú không làm được

Đây là phần đáng nói nhất, và nó không phải vì chưa ai thử.

Đàn ong dú không chịu được việc dời chỗ liên tục. Chúng nhận vị trí trong không gian và cần thời gian để ổn định lại sau mỗi lần chuyển. Chuyển đi chuyển về vài lần một năm là đàn không bao giờ vào guồng.

Cấu trúc tổ dễ hỏng khi chở. Mật nằm trong những bọng mềm gắn vào vách bằng keo — xóc mạnh là vỡ, mật tràn xuống làm chết cả một lứa non. Cầu sáp của ong mật cứng cáp hơn nhiều.

Và quan trọng nhất: không cần. Đàn ong dú nhỏ, ăn tạp về nguồn hoa, lấy được từ rất nhiều loại hoa nhỏ mà ong mật ít để ý. Một vườn tạp có cây quanh năm thì hiếm khi trắng nguồn hoàn toàn.

Hai hướng, hai kiểu người

Nói cho công bằng thì đây không phải chuyện nghề nào hơn.

Ong mật du mục là nghề của người làm toàn thời gian, chấp nhận di chuyển, và đổi lại là sản lượng ở mức mà nuôi tại chỗ không với tới.

Ong dú tại chỗ là nghề của người có việc khác, có mảnh vườn, và muốn một thứ chạy nền — nhẹ công, ở yên, và cho ba nguồn: tổ giống, keo, mật.

Chính vì không phải đi mà ong dú hợp với người đi làm, người lớn tuổi, người muốn nuôi ngay trong vườn nhà. Cái mà nhìn từ phía nghề ong mật là «giới hạn» thì nhìn từ phía người nuôi vườn nhà lại đúng là thứ họ cần.

Cái người nuôi tại chỗ học được từ nghề du mục

Một ý mang sang được: nguồn hoa là thứ quyết định, không phải số thùng.

Người du mục giải quyết bằng cách đưa đàn tới chỗ có hoa. Người nuôi tại chỗ không đi được, nên chỉ còn một cách: đưa hoa tới chỗ đàn — trồng thêm cây nở lệch mùa nhau quanh vườn.

Đó là việc rẻ, làm được ngay, và là cách duy nhất thật sự nới được giới hạn của vườn mình thay vì chia nhỏ cái đang có.