Một năm một đàn cho bao nhiêu — vì sao không ai đưa được con số chắc

Đây là câu hỏi đầu tiên của người đang tính nuôi. Con số trên mạng thì nhiều, nhưng gần như không dùng được để tính — và hiểu vì sao thì tự ước lượng được cho vườn mình.

Bốn thứ làm con số nhảy loạn

1. Nguồn hoa quanh chỗ đặt. Đây là yếu tố lớn nhất, lớn hơn cả loài. Cùng một đàn, cùng một người chăm, đặt ở hai nơi cách nhau vài cây số có thể ra hai kết quả rất khác.

Vùng vườn tạp nhiều loại cây nở lệch mùa nhau khác hẳn vùng độc canh — độc canh thì có một đợt rộ rồi trắng hoa cả quãng dài.

2. Sức đàn. Một tổ vừa tách vài tháng và một tổ đã ổn định vài năm không cùng hạng. Người mới tính sản lượng theo số thùng, trong khi phải tính theo số đàn đã mạnh.

3. Người nuôi lấy bao nhiêu. Thu sát quá thì năm sau đàn yếu và cho ít hơn. Nên con số của một năm không nói lên gì nếu không biết người đó thu kiểu nào.

4. Thời tiết năm đó. Mưa dài đúng mùa hoa, hoặc nắng gắt kéo dài, đều kéo sản lượng xuống. Cùng vườn đó năm sau có thể khác hẳn.

Chênh lệch giữa hai loài thì có thật

Dù không có con số chung, có một điều chắc chắn: ong mật cho nhiều hơn ong dú rất nhiều lần trong cùng khoảng thời gian. Đây không phải chênh lệch vài phần trăm.

Lý do nằm ở quy mô đàn: hàng vạn con so với vài nghìn con, và cấu trúc chứa mật cũng khác — cầu sáp lớn so với những bọng nhỏ rời rạc.

Đổi lại, mật ong dú bán được giá cao hơn nhiều trên mỗi đơn vị, nên không thể so hai loài bằng sản lượng thuần. Phải nhân với giá, và trừ đi công.

Và với ong dú thì còn một khoản nữa mà ong mật gần như không có: keo ong, cùng với tổ giống — hai nguồn này với nhiều người nuôi ong dú còn lớn hơn tiền mật.

Vì sao con số nghe được thường cao hơn thực tế

Ba lý do, và cả ba đều không phải do ai nói dối:

Người ta kể năm được mùa. Năm mất mùa thì ít ai kể. Nên trung bình những chuyện nghe được luôn cao hơn trung bình thật.

Con số thường là của đàn mạnh nhất. Người nuôi nhớ tổ cho nhiều nhất, không nhớ tổ trung bình — mà tính đầu tư thì phải tính theo trung bình, kể cả những đàn èo uột.

Người bán tổ giống có lý do nói con số đẹp. Không nhất thiết là gian, nhưng họ kể phần sáng.

Cách chống lại: hỏi ngược một câu — năm kém nhất của anh thì được bao nhiêu? Con số đó mới là con số nên dùng để tính.

Cách tự ước lượng cho vườn mình

Không có cách nào nhanh, nhưng có cách đúng:

Năm đầu không tính gì cả. Đàn mới về chưa ổn định, và thu sớm là hại nó. Coi năm đầu là năm học.

Ghi lại từ năm thứ hai. Mỗi lần thu, ghi: thùng nào, ngày nào, được bao nhiêu. Ghi cả những đàn không cho gì — đó chính là phần làm cho con số trung bình trở nên thật.

Sau hai ba năm mới nhân lên. Lúc đó mình có con số của đúng vườn mình, đúng vùng hoa của mình — thứ mà không con số nào trên mạng thay được.

Ai cần một con số ngay hôm nay để quyết định thì nên nghĩ lại: nghề này không có con số ngay hôm nay.