Một ngày của đàn ong dú, nhìn từ ngoài cửa tổ

Không cần mở thùng. Chỉ cần ngồi nhìn cửa tổ vào bốn thời điểm trong ngày là hiểu được đàn đang làm gì — và quen rồi thì nhận ra ngay khi có gì khác thường.

Sáng sớm, trước khi nắng ấm

Cửa tổ gần như vắng. Có thể thấy một hai con ở miệng ống nhưng không có dòng ra vào.

Đàn đang chờ. Ong dú không ra khi trời còn lạnh và ẩm sương — chúng đợi nhiệt độ lên.

Đây cũng là lúc bịt cửa tổ nếu cần chở đi, vì toàn bộ đàn còn ở trong. Bịt giữa ban ngày là bỏ lại lực lượng đang đi kiếm ăn ngoài trời.

Buổi sáng sau khi nắng ấm — lúc đáng nhìn nhất

Dòng ra vào liên tục. Đây là thời điểm duy nhất đánh giá được sức đàn cho đúng.

Nhìn ba thứ:

Nhịp ra vào — liên tục hay thưa thớt. Không cần đếm chính xác; cái cần là cảm giác, và so với những thùng khác trong vườn thì đáng tin hơn cả.

Có con mang cục phấn ở chân về không — đây là dấu hiệu tốt nhất đọc được từ ngoài. Phấn về nghĩa là đàn đang nuôi lứa, tức là đang lên chứ không chỉ đang sống.

Có con mang cục nhựa không — phân biệt với phấn: nhựa thì bóng hơn, trong hơn, màu sẫm; phấn thì xốp, đục, vàng cam trắng. Con mang nhựa về là con đang lo việc xây và vá tổ.

Giữa trưa nắng gắt

Ra vào thưa lại so với buổi sáng. Đây là chuyện bình thường — nắng gắt thì đàn giảm hoạt động và dồn sức điều tiết nhiệt trong tổ.

Nếu thùng đặt chỗ có nắng chiếu thẳng thì sự chênh lệch này rõ hơn hẳn. Đó cũng là một cách gián tiếp để biết chỗ đặt có nóng quá không: so nhịp giữa trưa của thùng ở chỗ râm với thùng ở chỗ nắng.

Và đây là lúc không nên mở thùng — đàn đang phải điều tiết, mở ra là làm hỏng việc đó.

Chiều muộn, trước khi tối

Dòng ra vào chuyển thành chủ yếu là vào — những con đi làm về.

Rồi thưa dần, và cuối cùng chỉ còn vài con ở miệng ống quay đầu ra ngoài. Đó là lớp gác cửa, và chúng ở đó qua đêm.

Với một số loài thì cửa tổ được thu hẹp lại vào ban đêm rồi mở ra khi trời sáng — nếu quan sát kỹ vài hôm thì thấy được.

Ngày mưa và ngày râm

Đàn ra vào rất ít, và đàn mạnh cũng vậy.

Đây là lý do quan trọng nhất của cả bài: đừng đánh giá sức đàn vào ngày mưa hay chiều muộn. Người mới hay nhìn vào lúc đó rồi lo đàn yếu, hoặc người đi mua tổ nhìn vào lúc đó rồi bỏ qua một đàn tốt.

Muốn đánh giá thì chờ buổi sáng ngày nắng.

Thói quen nên có

Mỗi ngày một cái liếc. Vài giây khi đi ngang — có ong ra vào không, có gì bất thường ở chân thùng không. Nó bắt được hai thứ gấp nhất là kiến và đàn ngừng hoạt động.

Mỗi tuần một lần nhìn kỹ. Năm phút vào buổi sáng nắng: nhịp ra vào, có phấn về không, ống sáp ở cửa còn gọn không, có xác ong trước cửa không.

Ghi một chữ vào sổ cho mỗi thùng — đông, bình thường, thưa. Sau một năm thì đó là thứ duy nhất cho biết đàn nào tốt bền, và mùa nào trong năm vườn mình yếu nhất.