Ong dú thụ phấn cho vườn nhà: cái ít ai tính tới khi nuôi

Hỏi người nuôi ong dú vì sao nuôi thì câu trả lời thường là mật. Rồi nói tới sản lượng thì ai cũng phải thừa nhận nó rất ít — một tổ cho quanh mức ba phần mười tới một lít rưỡi mỗi năm.

Nhưng có một thứ đàn ong làm cho khu vườn mà không ai cân đong, nên cũng không ai nhắc tới khi tính chuyện nuôi.

Vì sao ong dú hợp với vườn nhà

Chính cái nhược điểm lớn nhất của nó — bay gần — lại là ưu điểm ở đây.

Ong mật bay xa, có thể đi vài cây số tìm nguồn hoa tốt hơn. Đặt một đàn ong mật trong vườn nhà không có nghĩa là nó thụ phấn cho vườn nhà; nó có thể đang làm việc ở vườn cách đó hai cây số.

Ong dú thì bán kính kiếm ăn chỉ quanh mấy trăm mét. Gần như toàn bộ công sức của cả đàn đổ vào đúng khu vườn đặt thùng và mấy nhà xung quanh. Đây là loài thụ phấn ở lại.

Thêm nữa nó nhỏ. Con ong dú nhỏ hơn ong mật nhiều, nên nó chui được vào những bông hoa nhỏ và hoa hình ống mà ong mật không vào nổi hoặc chỉ đứng ngoài hút mật mà không chạm nhuỵ.

Cái người nuôi thường nhận ra sau một năm

Chuyện này lặp lại đủ nhiều để thành một dạng kinh nghiệm chung: người nuôi ong dú trong vườn hay nói rằng sau một hai mùa, cây trong vườn đậu trái đều hơn — nhất là nhóm bầu bí mướp khổ qua, và nhóm cây có hoa nhỏ.

Không ai đo được chính xác bao nhiêu phần là nhờ đàn ong, vì vườn còn nhiều biến số khác. Nhưng cái rõ ràng là: một đàn vài trăm tới vài nghìn con làm việc suốt ngày trong bán kính vài trăm mét thì đó là một lực lượng thật.

Và khác với thuê đàn thụ phấn theo vụ như nghề ong mật thương mại, đàn ong dú ở đó quanh năm, làm việc cả những mùa không ai nghĩ tới.

Cây nào hưởng lợi rõ nhất

Nhóm bầu bí, mướp, khổ qua, dưa. Hoa đực hoa cái riêng, cần côn trùng mang phấn qua lại. Thiếu côn trùng thì hoa rụng, trái non teo — chuyện nhiều nhà vườn quen thuộc mà không biết nguyên nhân.

Cây có hoa nhỏ mọc thành chùm. Ong nhỏ làm việc ở đây hiệu quả hơn ong lớn.

Cây ăn trái trong vườn nhà. Xoài, mận, ổi, chanh — nhóm này vốn được nhiều loài côn trùng thụ phấn, và thêm một đàn ong ở ngay đó thì phần việc được chia bớt.

Nhóm ít hưởng lợi hơn: cây thụ phấn nhờ gió như lúa, ngô — chúng không cần côn trùng.

Hệ quả thực tế: tính lại bài toán nuôi

Nếu chỉ tính mật thì nuôi ong dú ở quy mô vườn nhà là một việc không có nhiều ý nghĩa kinh tế. Phần lớn người nuôi vài thùng đều biết điều đó và họ nuôi vì lý do khác.

Nhưng với nhà có vườn cây thì bài toán khác đi. Đàn ong không chỉ cho mật, nó còn làm việc cho chính cái vườn đó — và phần việc đó có giá trị thật dù không ai viết hoá đơn cho nó.

Đây cũng là lý do ở nhiều vùng, người ta đặt thùng ong dú trong vườn cây ăn trái mà không quan tâm lắm tới chuyện lấy mật. Đàn ở đó là một phần của cái vườn.

Đặt thùng thế nào để vườn được lợi nhất

Đặt giữa vườn hơn là ở góc. Bán kính kiếm ăn ngắn nên vị trí thùng quyết định phần vườn nào được phục vụ nhiều nhất. Thùng ở góc thì nửa bán kính rơi ra ngoài đất nhà mình.

Vườn lớn thì chia nhiều thùng đặt rải. Hai thùng ở hai đầu vườn phủ được rộng hơn hai thùng cạnh nhau.

Giữ hoa dại bờ rào. Đây là chỗ nhiều người làm ngược. Dọn sạch cỏ hoa bờ rào cho gọn thì đàn mất nguồn ăn những lúc cây chính chưa ra hoa — và đàn yếu thì không thụ phấn được cho ai cả.

Và quan trọng nhất: cẩn thận với thuốc. Một đợt phun trong vườn hoặc vườn kế bên có thể mất cả đàn. Nếu đã nuôi ong để vườn được lợi thì phải xếp lịch phun quanh đàn ong, chứ không phải ngược lại.

Một điều không nên nói quá

Từ chỗ này rất dễ trượt sang quảng cáo: "nuôi một đàn ong dú thì vườn tăng năng suất bao nhiêu phần trăm". Con số đó không ai đo được ở quy mô vườn nhà, và biến số thì quá nhiều — thời tiết, giống cây, chăm bón, các loài côn trùng khác vốn đã có sẵn.

Điều nói được chắc chắn: ong dú là loài thụ phấn ở lại vườn, làm việc quanh năm, không đốt ai, và không cần công chăm. Chỉ riêng bốn thứ đó đã đủ để nó có chỗ trong một khu vườn, không cần thêm con số nào.

Ai muốn đi sâu vào phần nuôi — chọn tổ giống, nhịp chăm theo mùa, chia đàn, lấy mật — thì phần đó nằm ở ongdu.com.