Ong làm tổ trong đất và trong tường: nhóm ít ai để ý

Nói tới ong thì người ta nghĩ tới tổ, tới đàn, tới mật. Nhưng phần lớn loài ong không sống thành đàn — mỗi con cái tự làm tổ riêng, tự nuôi con, không có ong thợ, không có kho mật.

Chúng không nuôi được, không lấy được gì từ chúng. Nhưng chúng làm một phần lớn việc thụ phấn trong vườn nhà, và người nuôi ong nên biết chúng tồn tại.

Chúng làm tổ ở đâu

Trong đất. Đào một cái lỗ nhỏ thẳng xuống, thường ở chỗ đất trống, khô, ít cỏ — bờ đất, lối mòn, chân tường. Miệng lỗ nhỏ và tròn, đôi khi có một gò đất mịn quanh miệng.

Nhiều người nhìn thấy tưởng tổ kiến hoặc lỗ giun.

Trong khe hở sẵn có. Khe tường, lỗ mọt trên gỗ, ống tre khô, thân cây rỗng. Chúng không đào mà tận dụng chỗ có sẵn.

Trong cành cây rỗng ruột. Một số loài chui vào phần lõi mềm của cành khô.

Điểm chung: không có tổ lớn nhìn thấy được. Chỉ là một cái lỗ, và bên trong là vài ngăn nhỏ mỗi ngăn một ấu trùng với một ít phấn hoa làm thức ăn.

Vì sao không nuôi được

Không phải vì khó, mà vì không có gì để nuôi theo nghĩa của nghề.

Chúng không sống thành đàn nên không có chúa để giữ, không có ong thợ để làm việc, không tích trữ mật nên không có gì để thu.

Vòng đời cũng khác: con cái làm tổ, đẻ, rồi chết. Lứa sau nở ra vào mùa sau. Không có cái gọi là «đàn» tồn tại liên tục qua các năm.

Nên với chúng thì việc duy nhất làm được là giữ chỗ cho chúng sống.

Vì sao người nuôi ong nên quan tâm

Chúng thụ phấn cho những cây mà đàn nuôi ít lui tới. Nhiều loài trong nhóm này chuyên với một số loại hoa nhất định, và làm việc đó hiệu quả hơn ong đàn.

Chúng là chỉ dấu về vùng. Vườn có nhiều loài ong hoang hoạt động nghĩa là quanh đó nguồn hoa còn tốt và ít thuốc — đúng hai điều kiện để nuôi ong dú thành công.

Ngược lại, vườn vắng hẳn nhóm này thì nên xem lại vùng quanh mình trước khi đặt thêm thùng.

Chúng không cạnh tranh nhiều với đàn nuôi. Vì số lượng ít và vì phần lớn ăn ở nguồn khác.

Giữ chỗ cho chúng: bốn việc

Không tốn gì, và làm cùng lúc với việc chăm vườn ong:

Chừa một khoảnh đất trống. Nghe ngược với việc làm vườn, nhưng loài làm tổ trong đất cần đất trống, khô, không phủ kín cỏ hay bạt. Một góc nhỏ là đủ.

Đừng dọn sạch cành khô và gỗ mục. Để lại vài khúc ở góc vườn — đó là chỗ làm tổ của nhóm dùng khe hở. Nhưng đừng để sát thùng ong, vì gỗ mục cũng là chỗ kiến và mối thích.

Trồng hoa nở rải rác quanh năm. Việc này đằng nào cũng làm cho đàn nuôi của mình.

Ít thuốc. Cái này thì đã là điều kiện bắt buộc khi nuôi ong rồi.

Thấy lỗ tổ trong vườn thì làm gì

Để yên. Chúng không phá gì, không đốt người trong điều kiện bình thường, và sẽ tự hết vào cuối mùa.

Nếu ở đúng chỗ vướng — giữa lối đi, trong tường nhà — thì đợi hết mùa rồi mới bịt, thay vì phá lúc bên trong còn ấu trùng.

Và đừng nhầm chúng với ong đàn. Một cái lỗ đơn lẻ trên tường với vài con ra vào là chuyện khác hẳn một đàn ong mật làm tổ trong hốc tường — cái sau mới cần xử lý, và nên nhờ người có kinh nghiệm.