Phấn hoa: loài nào cho, thu thế nào, khác nhau ra sao

Đàn nào cũng gom phấn hoa — đó là nguồn đạm để nuôi ấu trùng. Nhưng chỉ ong mật cho thu phấn được, còn ong dú thì gần như không.

Hiểu vì sao thì hiểu luôn một chuyện quan trọng hơn với người nuôi: thiếu phấn nguy hơn thiếu mật.

Phấn dùng để làm gì trong tổ

Mật là năng lượng cho ong trưởng thành. Phấn là đạm để nuôi lứa non.

Hai thứ không thay thế nhau được. Và đây là chỗ người mới hay hiểu sai:

Thiếu mật thì đàn đói ngay và thấy ngay.

Thiếu phấn thì đàn vẫn bay ra vào bình thường trong khi không có lứa kế tiếp. Đến lúc nhận ra thì đã mất một thế hệ, và vài tuần sau là quân thưa hẳn.

Nên một đàn «đủ ăn» mà vẫn teo dần thường là thiếu phấn chứ không thiếu mật.

Vì sao ong mật thu phấn được

Ong mật mang phấn về trong chỗ lõm ở chân sau thành những cục gọn. Người nuôi đặt một tấm lưới ở cửa tổ với lỗ vừa đủ để ong chui qua nhưng làm cục phấn rơi xuống khay hứng bên dưới.

Cách này hoạt động vì đàn đông và lượng phấn mang về lớn — lấy đi một phần thì đàn vẫn đủ.

Nhưng ngay cả với ong mật thì đây cũng là việc phải cân nhắc: hứng liên tục thì đàn thiếu đạm và ngừng nuôi lứa. Người có nghề hứng theo đợt và ngừng khi đàn cần.

Vì sao ong dú thì không

Ba lý do chồng lên nhau:

Đàn nhỏ. Vài nghìn con, lượng phấn mang về mỗi ngày ít. Lấy đi một phần là lấy vào phần đàn đang cần.

Không có lưới hứng phù hợp. Cửa tổ ong dú là cái ống sáp do chính đàn xây, không phải một khe thẳng. Đặt lưới vào đó là phá cửa nhà của đàn — và chúng sẽ trét lại hoặc bỏ đi.

Phấn được cất trong bọng, trộn lẫn. Ong dú chứa phấn trong những bọng riêng, và nó không nằm thành cục rời như ở ong mật. Lấy ra là mở tổ và phá bọng.

Nên với ong dú, câu trả lời gọn: để đàn dùng phấn của nó. Phần thu được của loài này là mật, keo, và tổ giống.

Cái người nuôi ong dú vẫn dùng được

Không thu phấn, nhưng đọc phấn — và đây là kỹ năng quan sát hữu ích nhất trong nghề.

Đứng ngoài cửa tổ vào lúc nắng lên, nhìn xem có con nào mang cục phấn ở chân về không.

Phấn về nghĩa là đàn đang nuôi lứa — tức là đang lên chứ không chỉ đang sống. Đây là dấu hiệu tốt nhất đọc được từ bên ngoài, và nó đáng tin hơn cả việc đếm số con ra vào.

Ngược lại, nhiều ngày nắng liền mà không thấy con nào mang phấn về là dấu hiệu nặng — đáng hỏi người có kinh nghiệm.

Và phân biệt hai loại cục ở chân: phấn thì xốp, đục, màu vàng cam trắng; nhựa cây thì bóng hơn, trong hơn, màu sẫm. Con mang nhựa về là con đang lo việc xây và vá tổ.

Trồng cây cho phấn

Với người nuôi ong dú, cách duy nhất tác động được tới nguồn phấn là trồng thêm cây có hoa nở lệch mùa nhau.

Chọn cây ra hoa nhiều và rải rác trong năm hơn là cây có hoa to đẹp. Ong dú lấy được từ hoa nhỏ, hoa cây bụi, hoa rau — thứ có sẵn trong vườn tạp.

Vùng độc canh thì có một đợt rộ rồi trắng nguồn cả quãng dài, và đó đúng là lúc đàn thiếu phấn mà người nuôi không nhận ra.