Sáp, phấn hoa, sữa ong chúa: ba sản phẩm ngoài mật và loài nào cho được

Nói tới nuôi ong thì phần lớn người nghĩ tới mật. Nhưng trong tổ còn mấy thứ khác, và với một số trại thì chúng là nguồn thu đáng kể chứ không phải phần phụ.

Điều đáng nói: loài nào cho được cái gì thì không phải chuyện kỹ thuật, mà nằm ở chính cách hai loài xây tổ.

Sáp

Ong tiết sáp từ tuyến trên bụng để xây tổ. Đây là sản phẩm cổ điển nhất của nghề nuôi ong, dùng trong nến, mỹ phẩm, đồ thủ công.

Ong mật: thu được và có thị trường rõ. Bánh tổ là sáp thuần, và khi cắt nắp bánh mật để quay thì phần nắp sáp đó gom lại được. Tổ cũ thải ra cũng nấu lại thành sáp.

Ong dú: không tách riêng được. Nó không xây bằng sáp thuần mà bằng sáp đã trộn nhựa cây — hỗn hợp đó là vật liệu xây dựng của cả cái tổ, và tách sáp ra khỏi nhựa thì không phải việc làm được ở quy mô nhà.

Phấn hoa

Ong gom phấn từ hoa, vo thành viên giắt ở chân sau, mang về làm nguồn đạm nuôi ấu trùng.

Ong mật: thu được bằng một dụng cụ khá tài tình — cửa gạt phấn. Một tấm có lỗ vừa đủ để ong chui qua, nhưng khi chui thì viên phấn ở chân bị gạt rơi xuống khay bên dưới. Đơn giản và hiệu quả.

Ong dú: không thu riêng được. Phấn nằm trong các bọng kín giữa khối tổ, lẫn trong cấu trúc. Không có cách nào gạt ở cửa như với ong mật, và mở tổ ra lấy thì phá nhiều hơn được.

Lưu ý chung cho cả hai: thu phấn là lấy đi nguồn đạm của chính đàn, nên thu quá tay thì đàn nuôi con kém.

Sữa ong chúa

Chất do ong thợ tiết ra để nuôi ấu trùng chúa. Đây là sản phẩm đòi kỹ thuật cao nhất.

Ong mật: thu được, nhưng phải biết tạo chúa — tạo ra nhiều mũ chúa nhân tạo, để ong thợ tiết sữa vào nuôi ấu trùng trong đó, rồi thu đúng thời điểm. Đây là nghề riêng trong nghề, không phải việc của người nuôi vài đàn.

Ong dú: không có sản phẩm tương đương ở quy mô khai thác được.

Keo ong — chiều ngược lại

Đây là mục duy nhất mà ong dú ở thế mạnh hơn về tỉ lệ.

Ong mật: keo là chất trám phụ, nằm ngoài cấu trúc tổ. Thu dễ — đặt tấm lưới mắt nhỏ lên khung cầu, đàn trám đầy các mắt lưới, nhấc ra làm lạnh cho giòn rồi bẻ.

Ong dú: keo là vật liệu xây dựng chính, chiếm tỉ lệ cao trong tổ. Nhưng vì nó nằm trong cấu trúc nên không có lưới nào thu được — phải nhặt phần thừa hoặc đặt khay có rãnh cho đàn đắp vào.

Và một chỗ hay hiểu ngược: tỉ lệ cao nhưng tổng lượng thu vẫn ít hơn ong mật, vì đàn ong dú chỉ vài trăm tới vài nghìn con trong khi đàn ong mật vài chục nghìn.

Ý nghĩa của bảng này khi chọn loài

Nghề nuôi ong mật có nhiều dòng thu hơn hẳn, và đó là một phần lý do nó đứng được ở quy mô thương mại: nhiều trại lớn phải có vài dòng thu mới cân được chi phí.

Nghề ong dú gọn lại còn hai — mật và keo. Bù lại cả hai đều là hàng hiếm có thật, hiếm do thuộc tính của loài chứ không do làm giá, và không ai tăng lên được bằng kỹ thuật.

Cộng thêm một thứ không nằm trong bảng và cũng không ai viết hoá đơn cho nó: đàn ong dú thụ phấn cho chính khu vườn đặt thùng, vì nó bay gần nên gần như toàn bộ công sức đổ vào đó. Với nhà có vườn cây thì phần này có giá trị thật.

Ai muốn đi sâu vào riêng phần nuôi ong dú thì phần đó nằm ở ongdu.com.