Trong một tổ ong dú có những ai và mỗi bên làm gì

Một tổ ong dú không phải đám đông giống nhau. Có ba nhóm, mỗi nhóm làm việc khác nhau — và biết ai làm gì thì đọc được những gì nhìn thấy ở cửa tổ.

Ong chúa

Mỗi tổ thường chỉ có một, và việc chính của nó là đẻ trứng. Nó không chỉ huy đàn theo nghĩa ra lệnh — cái giữ đàn gắn với nhau là mùi của nó lan khắp tổ.

Mất chúa là chuyện nghiêm trọng, nhưng nghiêm trọng theo cách chậm và khó thấy: đàn vẫn ra vào bình thường vài tuần, vì lớp ong thợ hiện có vẫn sống và vẫn đi làm.

Chỉ khi lớp đó già đi mà không có lứa mới thay thế thì đàn mới lụi rõ. Lúc đó thường đã muộn.

Đây là lý do đứng ngoài nhìn không biết đàn còn chúa hay không — và là một trong ba thứ người mua tổ buộc phải hỏi thay vì tự quan sát.

Ong thợ

Phần lớn đàn là ong thợ, và chúng đổi việc theo tuổi chứ không làm một việc suốt đời.

Con còn non làm việc bên trong: nuôi ấu trùng, xây và sửa tổ, trét keo vá khe hở.

Con lớn hơn chuyển ra gần cửa: gác cửa tổ, đuổi kiến và đàn lạ.

Con già nhất mới ra ngoài đi kiếm ăn — gom mật hoa, phấn hoa, nhựa cây và nước.

Thứ tự đó giải thích một chuyện quan trọng: bịt cửa tổ giữa ban ngày là bỏ lại phần quân giàu kinh nghiệm nhất, không phải phần dư thừa. Đó là lý do phải bịt cửa lúc chập tối hoặc rạng sáng khi ong đã về hết.

Nó cũng giải thích vì sao thuốc trừ sâu nguy hiểm đến vậy: thứ bị trúng trước là lớp đi kiếm ăn, tức là lớp đang nuôi cả đàn.

Ong đực

Không đi kiếm ăn, không xây tổ, không gác cửa. Việc duy nhất là giao phối.

Số lượng thay đổi theo giai đoạn của đàn — đàn đang chuẩn bị thay chúa hoặc chia đàn thì có nhiều hơn.

Người mới nhìn thấy nhiều ong đực thường tưởng đàn đang «nuôi báo cô». Thực ra đó là dấu hiệu đàn đang ở giai đoạn sinh sản, và với người nuôi thì đó là thông tin đáng chú ý chứ không phải chuyện xấu.

So với ong mật thì khác ở đâu

Cấu trúc ba nhóm thì giống nhau về nguyên tắc, nhưng có hai khác biệt lớn:

Quy mô. Đàn ong mật hàng vạn con, đàn ong dú vài nghìn. Nên mỗi con ong dú «quan trọng» hơn với đàn của nó, và mất một phần quân thì ảnh hưởng nặng hơn.

Cách chia đàn. Ong mật khi chia thì cả một khối bay đi cùng chúa cũ tìm chỗ mới. Ong dú thì cách chia khác hẳn và diễn ra từ từ hơn — đàn mới được chuẩn bị dần, có sự qua lại giữa tổ cũ và tổ mới trong một quãng.

Chính đặc điểm đó làm việc tách đàn ong dú khả thi với người nuôi, và cũng là lý do tách ép thì hỏng cả hai bên — vì nó cắt ngang một quá trình vốn cần thời gian.

Cái người nuôi rút ra được

Ba điều thực tế từ tất cả những thứ trên:

Mỗi lần mở thùng là làm gián đoạn cả một dây chuyền. Không chỉ «làm phiền» — nó buộc đàn dừng việc để trét lại và ổn định lại.

Đàn ra vào thưa chưa chắc đã yếu. Trời râm hoặc mưa thì lớp đi kiếm ăn ở nhà. Nhìn vào ngày nắng mới đánh giá được.

Đàn còn ra vào không có nghĩa là đàn ổn. Đây là điều ngược lại và cũng quan trọng không kém — mất chúa thì vẫn ra vào đều trong nhiều tuần.